ATEBETܒL HAKÂYIK
VE İLK DÖNEM TÜRKÇE İSLÂMÎ ESERLER SEMPOZYUMU

Hakkında Kurullar Program Bildiri ÖzetleriArama Albüm Destekleyenler İletişim

Bildiriyi Sunan
veyaöncekisonraki

Mehmet Sait Çalka 1. Özet

Dr. Öğr. Üyesi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi, calkamehmetsait@hotmail.com

ÂYET VE HADİS ŞERHİ BAĞLAMINDA ÂTÂBETܒL-HAKÂYIK’I OKUMAK

Türk-İslam edebiyatı kapsamında kaleme alınan ilk eserlerimizden biri olan Edib Ahmed Yüknekî’nin Âtâbetü’l-Hakâyık adlı eseri, Orta Asya’da Hakaniye lehçesiyle yazılmış bir eserdir. Yazılış tarihi kesin bilgilerle bilinmemekle birlikte aynı dönemde ve aynı türde kaleme alınmış olan Yûsuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig adlı eserinden yarım asır sonra kaleme alındığı tahmin edilmektedir.

Âtâbetü’l-Hakâyık, Türklerin islamiyete geçişlerinin hızlıca olduğu bir dönemde yazılmış olması dolayısıyla dini, ahlaki didaktik bir tarzda yazılmış bir eser olarak kabul edilir. Hatta kaynakların genel genel bir kanısına göre ilk manzum vaaz kitabı olarak değerlendirilmiştir.

Eserin asıl yazılış amacının İslamiyeti yeni kabul etmiş olan Türk toplumunun ahlak anlayışını İslam kurallarına göre şekillendirmek olunca eserde en fazla işlenen malzemenin, başka bir ifadeyle kanıtlayıcı unsur olarak kullanılan en tesirli malzemenin Kur’ân-ı Kerîm ayetleri ile Hadis-i Şerif’lerin olması da kaçınılmaz olmuştur. Bu yönüyle Âtâbetü’l-Hakâyık’ın Türk edebiyatında ahlak konulu âyet ve hadislere manzum olarak yapılan ilk şerh denemesi olduğu da söylenebilir. İşte bu bağlamda bu çalışmada Edib Ahmed Yüknekî’nin okuyucuya güzel ahlakı telkin etmek maksadıyla Âtâbetü’l-Hakâyık’a dahil ettiği âyet ve hadisleri şiir imgeleri bağlamında nasıl kullandığını; ayet ve hadisleri şerh veya açıklamaya çalışırken hangi anlatım tarzlarından faydalandığı üzerinde durulmaya çalışılacak ve değerlendirmelere gidilecektir.

Anahtar Kelimeler:

Edib Ahmed Yüknekî, Âtâbetü’l-Hakâyık, 11. asır, Ayet, Hadis, Manzum Şerh.

Tarih/Yer:

28.6.2018.  (KAŞGARLI MAHMUT SALONU). 14.45-15.00